على اصغر شميم

164

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

حسام السلطنه فرمانفرماى خراسان استمداد كرد . حسام السلطنه 1500 نفر تفنگچى به سردارى سام خان ايلخانى از مشهد به هرات روانه ساخت و به محمد يوسف خان نوشت كه در صورت احتياج سپاه بيشترى به كمك او خواهد فرستاد . عمال انگليسى ، مردم هرات مخصوصا اعيان شهر را به وسيله‌ى پول و تبليغات عارى از حقيقت با مقاصد خود همراه و آنان را به هواخواهى از امير كابل دعوت كردند و وقتى سام خان ايلخانى به هرات رسيد ، مردم دروازه‌هاى شهر را به روى او بستند و محمد يوسف خان را به قتل تهديد كردند . سام خان فورا مراتب را به حسام السلطنه اطلاع داد . در همان اوقت سردار عليخان سه كوهه از سيستان خبر داد كه يكى از پسران دوست محمد خان به خاك ايران تجاوز كرده است . ناصر الدين شاه كه در اوايل سلطنت خود مىخواست با انگليس و عثمانى و فرانسه بر ضد روسيه متحد شود و عهدنامه‌ى تركمانچاى و گلستان را لغو و قفقازيه را تصرف كند و به همين لحاظ از پيروى و تمايل به سياست روسيه جدّا احتراز مىكرد ، در اين موقع از تحريكات سياسى عمال انگليس در افغانستان به مقاصد شوم آن دولت پى برد و حسام السلطنه را به فتح هرات مأمور كرد و بيست فوج پياده و هزار نفر تفنگچى به كمك او فرستاد . سپاه ايران همان راهى را كه سپاه محمد شاه طى كرده بودند ، پيش گرفتند و نخست به قلعه غوريان كه كليد هرات بود ، حمله بردند . سردار مجيد خان افغانى پس از اندك مقاومتى قلعه را تسليم كرد و در آن موقع فرمانفرما نيز با 000 / 10 سرباز از فارس به كمك حسام السلطنه رسيد و متحدا به هرات حمله بردند . چون سپاه افغان گرد شهر هرات خندقى عميق حفر كردند ، نيروى ايران ناچار آن شهر را در محاصره انداخت و بعد از دو ماه مقاومت حاكم هرات از در اطاعت و تسليم درآمد و به حسام السلطنه پيغام داد كه اگر محاصره هرات را بشكند ، تسليم خواهد شد . عيسى خان يكى از سرداران افغانى كه همراه حسام السلطنه بود او را به قبول پيشنهاد مزبور واداشت . سردار ايران تا چند كيلومترى غوريان عقب نشست و عيسى خان را به هرات فرستاد . وى پس از ورود به آن شهر ، شاهزاده محمد يوسف خان را دستگير كرد و به دست كسان صيد محمد خان ظهير الدوله سپرد و ايشان سردار مزبور را به قصاص خون ظهير الدوله به وضع فجيعى كشتند . عيسى خان پس از پايان كار محمد يوسف خان خود زمام امور هرات را در دست گرفت و براى مقابله با سپاه ايران آماده شد . حسام السلطنه مجددا به شهر حمله برد و به زور گلوله توپ و به كمك بوهلر « 1 » ، مهندس فرانسوى ، قسمتى از حصار شهر را ويران كرد .

--> ( 1 ) - Bohler مهندس توپخانه و معلم رشته‌ى مهندسى دار الفنون بود .